Eric Morris, Los Angeles merkezli çalışan bir oyunculuk eğitmeni ve yazardır. Kendi sitesinde aktardığı özgeçmişe göre Northwestern Üniversitesi’nde tiyatro okudu, 1960 sonlarından itibaren ders vermeye başladı ve Stanislavski’den çıkan, Lee Strasberg üzerinden ABD’de yaygınlaşan Method geleneği içinden kendi çalışma düzenini kurdu. İlk kitabı No Acting Please‘i Joan Hotchkis ile birlikte yayımladı; ardından Being and Doing, Irreverent Acting ve enstrümana odaklanan başka kitaplar geldi.

Morris’in ayrımı iki kelimeyle özetlenir: enstrüman ve craft. Enstrüman, oyuncunun kendisi demektir; bedeni, duyuları, dikkati ve duyguya erişme biçimi. Craft ise metnin isteklerini karşılama işidir; sahnenin zamanı, mekânı, ilişkisi, duygusu ve alt metni gibi yükümlülüklerin tek tek ele alınması. Morris’e göre birçok oyuncu craft tekniklerini bilir ama enstrüman gergin, dağınık veya kendini sansürleyen bir halde olduğu için bildiklerini ekranda ya da sahnede hayata geçiremez.

Bu yüzden çalışma, metne geçmeden önce enstrümanın durumunu yoklamakla başlar. Kendi ders anlatımında üç hazırlık sayar: gerilimi azaltmaya yönelik gevşeme, beş duyuyu daha erişilebilir kılmaya yönelik duyusal hassaslaşma ve o günkü duygusal durumu sesli yoklayan kısa bir kişisel envanter. Amaç, oyuncunun o günkü halini gizlemesi değil, nerede olduğunu açıkça görmesi. Gerginlik onun sözlüğünde oyuncunun başlıca engelidir; duyular kapanmışsa uyarıcı da işlemez.

İkinci katman craft çalışmasıdır. Morris burada yedi yükümlülükten söz eder: zaman ve mekân, ilişki, duygusal yükümlülük, karakter, tarih, tema ve alt metin. Oyuncu bu yükümlülüklerin her birini “seçim” denen kişisel karşılıklarla doldurur ve seçimleri hayata geçirmek için “choice approach” denen somut yollar kullanır. Örnek olarak düşünülen diyalog, yüklenen anlam, imgeleme ve hayali monolog gibi yollar sayılır. Provalar için ayrıca “irreverence” kavramını önerir; metne erken bağlanıp kendini kilitlemek yerine, prova döneminde malzemeyle özgürce oynanması gerektiğini savunur. Buradaki ölçü, duyguyu dışarıdan göstermek değil, o an gerçekten deneyimlenen şeye sadık kalmaktır. Kendi ifadesiyle hedef, “oynamak” değil, anbean “deneyimleyen” bir oyuncu olmaktır.

Method ile karıştırılması doğaldır, çünkü kök aynıdır. Fark, önceliktedir. Strasberg çizgisinin duygu belleği ve benzeri craft araçlarına ağırlık verdiği yerde Morris önce tıkanıklığı sorar: korku, gerginlik, onay ihtiyacı, alışkanlık haline gelmiş tutumlar. Kendi sitesindeki ders tarifinde üç yüzden fazla egzersizden söz etmesinin nedeni budur; bunların önemli bir bölümü metne değil, oyuncunun çalışmayı engelleyen haline yöneliktir. Bu, yöntemi “duyguyu bastır, tekniği uygula” çizgisinden ayırır.

Çalışma biçimi yoğun ve uzun solukludur. Kendi tarifine göre dersler beş saati aşar, herkes bireysel çalışır, monolog ve sahne yanında yalnızca enstrümana ayrılmış etütler yapılır. Günlük tekrar istenir; Being and Doing zaten bir çalışma defteri olarak kurgulanmıştır. Bu tempoyu göze almayan biri için yöntemin yalnızca kitap okuyarak anlaşılması zordur, çünkü egzersizlerin çoğu bir eğitmenin gözetiminde, kişisel eşiğe göre seçilir.

Morris ile kimlerin çalıştığı sık sorulur. Burada kısa çalışma ile uzun dönem öğrenciliği ayırmak gerekir. Morris’in kendi anlatımına göre 1962 dolaylarında sınıfına katılanlar arasında Jack Nicholson vardı; aynı dönem sınıfında Harry Dean Stanton, Michael Parks ve Scott Wilson gibi isimleri sayar. 2007’de Los Angeles Times’a verdiği röportajda ise Aaron Eckhart ile birkaç filmde, Johnny Depp ile de bir dönem birebir çalıştığını söyler. Bu isimler merak giderir ama tek başına yöntemin etkisini kanıtlamaz; oyuncular aynı yıllarda başka eğitmenlerle de çalışır, sonucu roller ve yönetmenler belirler.

İki sınırı baştan koymak gerekir. Birincisi, bu çalışma terapi değildir. Kişisel malzeme kullanılır, ama amaç klinik iyileşme değil, sahne üstünde özgürleşmedir. Ciddi bir zorlanma yaşayan kişinin önceliği bir uzmandır, oyunculuk dersi değil. İkincisi, hiçbir yöntem tek başına “doğal oyunculuğun formülü” değildir. Meisner tekrarı, Stella Adler’in metin ve imgelem vurgusu, pratik-estetik yaklaşımlar farklı kapılardan girer. Morris’in kapısı enstrümandır; bedeni gergin, dikkati dağınık bir oyuncunun iyi bir seçimi bile taşıyamayacağı varsayımına dayanır.

Oyuncu adayı için pratik soru şudur: metne geçmeden önce kendi haline bakmaya hazır mısın? Cevap evetse, Morris’in kitapları ve ders kayıtları iyi bir başlangıç noktası verir. Cevap henüz net değilse, temel oyunculuk çalışmasında beden, ses ve kamera ölçeğini kurmak daha önce gelir. Yöntem, o temel kurulduktan sonra anlam kazanır.

Kaynaklar

Eric Morris resmi sitesi, özgeçmiş sayfası — Northwestern eğitimi, 1960 sonlarından beri öğretmenlik, 50’den fazla tiyatro oyunu ve televizyon/sinema çalışmaları, Los Angeles merkezli atölye. Adres: ericmorris.com/biography/
Eric Morris resmi sitesi, sistem anlatımı — ders yapısı, gevşeme / duyusal hassaslaşma / kişisel envanter üçlüsü, craft çalışması, SRI/SRE ayrımı, “professional experiencer” hedefi. Adres: ericmorris.com/the-eric-morris-system/
Eric Morris resmi sitesi, kitaplar sayfası — No Acting Please (Joan Hotchkis ile), Being and Doing, Irreverent Acting, Acting from the Ultimate Consciousness, Acting, Imaging and the Unconscious içerik özetleri; enstrüman/craft ayrımı, yedi yükümlülük, choice / choice approach tanımları. Adres: ericmorris.com/books/
Backstage’de yayımlanan yazar alıntısı (13.06.2019) — Morris’in kendi kaleminden Stanislavski-Strasberg kökeni, Northwestern 1954 mezuniyeti, 1960’ta öğretmenliğe geçiş ve “experiential acting” tanımı.
Los Angeles Times arşivi (19.08.2007) — 46 yıldır öğretmenlik, Los Angeles atölyesi, Martin Landau ile çalışma bilgisi; Morris’in ağzından Aaron Eckhart ve Johnny Depp ile çalışma bilgisi.
Backstage arşivi (04.09.2007, Morris’in kendi kaleminden) — 1961 sonu ders başlangıcı, 1962’de Jack Nicholson’un sınıfa katılması; erken dönem sınıf isimleri (Harry Dean Stanton, Michael Parks, Scott Wilson, Maggie Blye).